Nieuws najaar 2011

 

Voorwoord van Jan Erik Barendsen | Demonstratie-bakkerij in najaar van start! | Vooruitblijk van de conservator | Bakkerijwiki voortijdig van start voor branche | Vrolijke Herfstbroodjes tijdens familieshows | Knusse midwinterdagen in Nederlands Bakkerijmuseum |

 

en verder:

HISTORIE: Sint Hubertusbrood
RECEPT: Mastellen
SPREEKWOORD: ...


**********
Beste Vrienden,

Nederlands Bakkerijmuseum | Oktober 2011

 

Experimenteren, innoveren en van elkaar leren in nieuwe Demonstratie-bakkerij

 

Meesterbakkers, leerlingbakkers en thuisbakkers, maar ook families, schoolklassen en andere broodliefhebbers. Steeds meer mensen vinden de weg naar het Nederlands Bakkerijmuseum.

 

Voor ons was het de mooiste zomer in ons bestaan, waarin maar liefst 13.500 volwassen en kinderen ons museum hebben bezocht. Wat een sfeer en dynamiek!
Zomer 2011 was er één vol culinaire hoogtepunten. Het museum in optima forma. In het oude bakkerijtje brandden de houtovens op volle toeren en bakten bakkers Wim en Henk hun befaamde Zonnebroodjes. Leerlingbakkers maakten op de Deel gevulde koeken met kinderen. En in het theater gaf conservator Fred Voskuil zijn befaamde demonstratie 'Symboliek in Brood'.

 

En dan hebben we het hoogtepunt van dit jaar nog te goed. Per 1 november a.s. opent de moderne Demonstratie-bakkerij haar deuren voor leerling- en hobbybakkers of ondernemers uit de branche. Zij kunnen er historische recepten uitproberen of experimenteren met productideeën, eventueel met steun van vaktechnische bakkers. Het grote publiek kan er zien hoe er in een eigentijdse bakkerij wordt gewerkt.

 

Fred Voskuil maakt zich op voor de opening van zijn chocolade-atelier. Hierin heeft hij de uitgebreide en divers collectie chocoladevormen van het Bakkerijmuseum op een aantrekkelijke manier ten toon gesteld: in de vorm van een Frans chocolade atelier.

 

De Bakkerijwiki vordert gestaag. Aan het einde van dit jaar is hij klaar voor gebruik en gaat het eigenlijke werk eraan beginnen: een volwaardige interactieve bakkerij-encyclopedie.

 

Wilt u weten welke activiteiten er dit jaar nog meer op de kalender staan? Kijk dan verder.

 

Deze nieuwsbrief met updates over het museum ontvangt u twee keer jaar, de volgende kunt u in maart tegemoet zien. Wellicht tot binnenkort in het Nederlands Bakkerijmuseum. U bent van harte welkom!

 

Jan-Erik Barendsen
Directeur

 

naar boven
 

**********
Demonstratie-bakkerij in najaar van start!

Nederlands Bakkerijmuseum | Oktober 2011

 


Jan-Erik Barendsen in de gloednieuwe demonstratie-bakkerij

 

De spiksplinternieuwe, uiterst modern geoutilleerde demonstratie-bakkerij gaat vanaf november in bedrijf. Het laat bezoekers zien hoe het er aan toe gaat in een moderne bakkerij. Daarmee is het een uiterst waardevolle aanvulling op het activiteitenscala van het museum. Beko Bakkerij Techniek zorgde voor de inrichting van de nieuwe ruimte.

 

Producten met een verhaal

"De demonstratiebakkerij wordt beslist geen productiebakkerij", zo benadrukt directeur Jan-Erik Barendsen. "We willen de bestaande bakkers geen concurrentie aandoen. Het is de bedoeling dat we onze eigen producten gaan bakken en dat we historische receptuur–ook te vinden in de bakkerijwiki–gaan uitproberen en verkopen, met daaraan gekoppeld de cultuur-historie van het product". De afgelopen maanden is er hard gewerkt aan het betegelen van de ruimte en de installatie van de vele machines: een klutser, een verdeelopbolmachine, een kneder, een oven met rijskast, een koelkast, een bewaar- annex diepvrieskast, een invrieskast en een uitrolmachine plus twee werkbanken.

 

Eigen graan verbouwen

Barendsen is zeer enthousiast over deze uitbreiding van het museum. "Op termijn willen we ook ons eigen graan gaan verbouwen, het liefst in Hattem en zo dicht mogelijk bij het museum. Dan kunnen we pas echt de samenwerking tussen boer-molenaar-bakker laten zien en extra evenementen opzetten rondom bijvoorbeeld het inzaaien van zomer- en wintertarwe, de oogst, etcetera."

 

naar boven
 

**********
Vooruitblik van de conservator

Nederlands Bakkerijmuseum | Oktober 2011

 

"Een afronding en een nieuwe aanvang"

 

Zo betitelt conservator Fred Voskuil zijn werk gedurende dit najaar zoals blijkt uit zijn bijdrage voor deze Nieuwsbrief. Nu de voltooiing van het chocolade atelier bijna een feit is–zie foto rechtsonder–, richt het Bakkerijmuseum zich alweer op een nieuw project. Begin september werd begonnen met de verbouwing en de herinrichting van de kelders onder het Backhuijs. Volksdevotie met betrekking tot de bakkerij en een middeleeuws bakhuisje krijgen hier een plek.

 

Schutspatronen en beschermheiligen

Een dreigend probleem of nakend gevaar? Advocaten, technische snufjes, vakbonden of sociale voorzieningen helpen u vandaag de dag ongetwijfeld uit de nood. Maar tot wie moest men zich vroeger wenden? Beschermheiligen waren het enige redmiddel voor de gewone man of vrouw. Tegen blikseminslag riep men de Heilige Donatus aan en bij brand wendde men zich tot de Heilige Barbara. Ook ambachtslieden wilden zich verzekeren van bescherming van bovenaf en kozen een schutspatroon voor hun beroepsvereniging. Sint Aubertus van Kamerrijk, zelf ooit bakker, werd de schutspatroon van de brood- en banketbakkers; Sint Ambrosius van Milaan was de juiste Heilige voor de honingkoekbakkers en Sint Nicolaas van Myra vond zijn aanhang onder molenaars en graanhandelaren. Deze Heiligen worden dan ook vaak afgebeeld met attributen die aan de bakkerij relateren. Zo heeft Aubertus een broodschieter als bisschopsstaf en wordt Ambrosius vaak gezien met een bijenkorf. Beelden van deze schutspatronen zullen een plek krijgen in een middeleeuws kapelletje dat gerealiseerd wordt in de grootste kelder onder het Backhuijs. Dit wordt ook de plek om dieper in te gaan op rol van schutspatronen en de bijbehorende legendes.

 

Gemeenschappelijk Bakhuisje

Een tweede kelder wordt gebruikt om een laat-Middeleeuws bakhuisje neer te zetten. Eeuwen lang bereidden vrouwen op het platteland thuis hun brooddeeg om het vervolgens af te bakken in een bakhuis naast of achter de boerderij. Boerderijen die niet over een eigen bakhuis konden beschikken maakten gebruik van een gemeenschappelijk bakhuis dat vaak op een centrale plek in het dorp stond. Bij toerbeurt was één van de vrouwen verantwoordelijk voor het stoken van de oven. Bakken en stoken verliepen volgens vaste rituelen en ook hier speelden gebruiken, die hun herkomst in de volksdevotie vonden, een rol. Hart van het te bouwen bakhuisje is een middeleeuwse leemoven met een fraai ovendeurtje uit dezelfde periode.

 

naar boven
 

**********
Bakkerijwiki voortijdig van start voor branche

Nederlands Bakkerijmuseum | Oktober 2011

 

Het jongste digitale project van het museum–de Bakkerijwiki–is per 1 september van start gegaan voor de bakkerijbranche. Hiermee stelt het museum de bakkerijgelederen in staat mee te denken aan de inhoud en opzet van deze bakkerij-encyclopedie voordat deze per 1 januari 2012 definitief te lucht ingaat.

 

==========================================
Bent u betrokken bij de bakkerijbranche? Dan nodigen wij u graag uit om alvast te kijken naar de Bakkerijwiki. Uw reacties helpen ons om de Bakkerijwiki in deze laatste fase zo mogelijk te verbeteren. Onderaan elk artikel op de Bakkerijwiki kunt u uw reactie geven m.b.t. de opzet, de inhoud, etcetera.
==========================================

 

Redacteur Antje Scheper werkt momenteel hard aan de invulling van de eerste drie thema’s, de cycli van de landbouw, het leven en de feestdagen door het jaar heen. Zij krijgt daarbij hulp vanuit diverse geledingen. Liliane van de Poll en Mark Venema, museaal medewerkers, nemen de trefwoorden voor hun rekening zodat de gebruiker straks gemakkelijk zijn/haar weg kan vinden in de veelheid aan cultuur-historische en folkloristische informatie.

 

Receptuur

Een belangrijk deel van de aandacht gaat ook uit naar het plaatsen van recepten uit een nabij en een verder verleden. Hiervoor heeft het museum zich verzekerd van drie 'wandelende encyclopedieën' uit de bakkerijwereld:

 

  • Carl Siegert, oud-bakker uit Harmelen
  • Wiet Camps, oud–bakkerijleraar en medewerker van PUM
  • Maarten van Strien, oud-manager van de Koninklijke Zeelandia

Calendarium

De Bakkerwiki kent tevens een tweede spoor in de vorm van een calendarium. Dit is een kennisbron in het klein die ook vanaf 1 januari beschikbaar zal zijn maar dan uitsluitend in het museum zelf. De gebruikers zullen aan de hand van touch screens verkorte artikelen kunnen vinden over bovengenoemde cycli. Het calendarium wordt op een aantrekkelijke visuele wijze uitgevoerd naar voorbeeld van het getijdenboek van Jean Duc de Berry uit het begin van de 15e eeuw.

Meer informatie over Bakkerijwiki en calendarium.

 

naar boven
 

**********
Vrolijke Herfstbroodjes tijdens familieshows

Nederlands Bakkerijmuseum | Oktober 2011

 

Herfstvakantie vol speculaasverhalen

De Herfstvakantie is wat het Nederlands Bakkerijmuseum betreft gevuld met komische en leerzame familievoorstellingen, speculaaspoppen maken en de nostalgische geur van speculaas. Wat hoort er meer bij de herfst dan de geur van versgebakken speculaas: dat eeuwenoude koekje dat in het buitenland ook bekend staat als spekuloos, spikkelassie en spekulatius. Twee weken lang van 15 tot en met 30 oktober is er van alles te beleven voor jong en oud. Dit alles onder het motto: De Speurtocht naar Speculaas. Lees meer…

 

naar boven
 

**********
Knusse midwinterdagen in Nederlands Bakkerijmuseum

Nederlands Bakkerijmuseum | Oktober 2011

 

Het Nederlands Bakkerijmuseum staat traditiegetrouw borg voor een sfeervolle afsluiting van het jaar. Tijdens de kerstvakantie van 24 december tot en met 5 januari steken de kinderen zelf de handen uit de mouwen om lekkere kerstkoeken te maken. In het theater vinden er geweldig leuke familievoorstellingen plaats en in de 19e-eeuwse bakkerij worden diverse smakelijke bakdemonstraties verzorgd. Lees meer…

 

naar boven
 

**********
Historie: Sint Hubertusbrood

Nederlands Bakkerijmuseum | Oktober 2011

 

Eén van de meest gewijde, folkloristische broden is dat van Sint Hubertus, patroon van de jagers die zijn feestdag vierde op 3 november. Vroeger leidde men jachthonden de kerk in om ze te laten zegenen op Sint Hubertusdag. Dit werd gezien als voorbehoedmiddel tegen hondsdolheid. Om diezelfde reden at men die dag de door de kerk gewijde Sint Hubertusbroodjes.

 

 

De broodjes stonden ook bekend als huupkes, huibertjes, huibjes en opkes. In Tilburg, Oisterwijk, Kaatsheuvel en andere plaatsen was het tot voor kort nog gebruikelijk dat tienduizenden Hubertusbroodjes werden gebakken ter gelegenheid van 3 november. Kenmerkend is ook dat de broodjes aan elkaar worden gebakken in de oven. De naam van Sint Hubertus wordt nog wel eens verward met die van Sint Obertus of Aubertus, een bisschopsbakker die van zijn vakmanschap gebruik maakte om broodjes voor de armen te bakken.

 

Gentse mastellen

Een mastel staat in Vlaanderen ook bekend als Sint Hubertusbrood en is qua vorm nog het best te vergelijken met een donut. Het heeft dezelfde ronde vorm, met in het midden een putje, geen gaatje. Qua smaak liggen beide mijlenver uit elkaar. Een donut is enorm zoet en suikerachtig, terwijl een mastel meer sandwichachtig is met een vleugje kaneelsmaak. De Gentse mastellen zouden zo’n 900 jaar geleden ontstaan zijn. In het klooster van de Karmelieten dat ondergronds in verbinding stond met het kasteel Gravensteen in Gent, bakten de Karmelieten dagelijks deze mastellen. Aan de vorm werd veel zorg besteed en alles werd op mandgrootte gemaakt. De bisschop van het Kamerijk, Aubertus, stelde volgens een Belgische website een heilige dag in om het volk te beschermen. Zoals in meerdere streken het geval is, werden de namen Sint Aubertus (de patroonheilige van de bakkers) en die van Sint Hubertus onderling verwisseld. Dat is waarschijnlijk de reden dat de mastel ook Sint-Hubertusbrood wordt genoemd. Op Sint Hubertus brachten de Vlamingen hun mastellen mee naar de vroege mis waar deze werden gezegend. Een gezegende mastel zou helpen tegen rabiës (hondsdolheid).

 

Recept: gestreken mastellen

Benodigdheden

  • Gentse mastellen
  • Boter
  • Bruine suiker
  • Aluminiumfolie
  • Strijkijzer

Werkwijze

Het recept is heel eenvoudig:

# snijdt een mastel doormidden en
# bestrijkt de beide helften met boter en bruine suiker (hoeveelheid naar keuze).
# Vervolgens leg je de beide helften terug op elkaar en
# strijk je ze tussen wat aluminiumfolie met een strijkijzer helemaal plat.

De bedoeling is dat de bruine suiker lichtjes krokant wordt.

 

naar boven
 

**********
Recept: Mastellen

Nederlands Bakkerijmuseum | Oktober 2011

 

Dit is een van de weinige producten in België dat met kaneel bereid wordt. In tegenstelling tot de Nederlanders, houden de Belgen niet zo veel van kaneel. Mastellen zijn typische producten uit de streek rond Gent en van het Waasland. Op 1 kg bloem gebruikt men:

  • een halve liter melk,
  • 75 g gist,
  • 5 g kaneel,
  • 300 g boter,
  • 20 g zout en
  • 50 g suiker.

# Maak van de ingrediënten een goed samenhangend, glad deeg.
# Voeg de boter, de suiker en het kaneel apart naar het einde van het kneden toe. Laat het deeg 30 minuten rijzen en verdeel het dan in stukjes van 55g.
# Bol de afzonderlijke stukjes deeg op en laat ze 15 min. rusten.
# Druk daarna met de vingertoppen een kuiltje in het midden van het deegstukje.

In sommige streken maakt men een kuiltje in het midden, in andere maakt men echt een gat in het midden zodanig dat het product er uit ziet zoals een donut of een bagel. Wie zei ook al weer dat de vorm van een bagel uniek en typisch Amerikaans was? Die vorm bestaat in onze streken sinds de Middeleeuwen!

# Strijk de mastellen in met los geklopte eierdooier en laat ze nog een half uurtje rijzen. Bak ze dan vrij snel af (10 - 12 minuten) in een warme oven (200°C). Voor–gestreken–mastellen (met een strijkijzer): zie recept onderaan het verhaal over Sint Hubertusbrood.

 

naar boven


**********
Spreekwoord

Nederlands Bakkerijmuseum | Oktober 2011

 

Het hart beleeft er vreugde aan zijn brood in dankbaarheid te eten.

Zwitserse spreuk uit de 18e eeuw

 

naar boven


**********