Voorjaar 2010

Voorwoord van Jan Erik Barendsen | De Bakker in vorm | Paashistorie | Record aantal bezoekers 2009 | Schenking beschuitbussen | DeVaGro sponsort kleding | Levensgrote kijkdozen | Project digitalisering |

 

en verder:
GEZOCHT: Ambassadeurs uit de bakkerijbranche
RECEPT: Paasbrood uit 1761
SPREEKWOORD: Met graantje bij graantje …


**********
Beste Vrienden,

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2010

 

Het bakkerijmuseum is in vorm! Dat bewees het recordaantal bezoekers in 2009 al en met het aantrekkelijke activiteitenaanbod dat dit jaar op stapel staat, zetten we het succes in 2010 zeker voort. De tentoonstelling ‘De bakker in vorm’ geeft daar figuurlijk richting aan met een prachtig overzicht van authentieke pudding-, chocolade-, marsepein-, suikerwerk- en ijsvormen uit de rijke collectie van het museum. De vormen worden als kunstobjecten gepresenteerd.

 

Dit jaar start bovendien het prestigieuze project ‘een digitale rondgang door de cultuurhistorie van de bakkerij'. Een project dat de kennis van het ambacht beschikbaar maakt voor een breed publiek. En dat interactie met (oud-)bakkers, bakkerijbranche en publiek stimuleert via innovatieve media als een ‘wiki’ en twitter. Overheidsinstantie Senter Novem erkent de waarde van de digitalisering en kent het een forse subsidie toe.

 

2009 Was een uitstekend jaar voor het museum met maar liefst 46.163 bezoekers. Ruim een derde daarvan waren kinderen die met hun ouders op de gezinsactiviteiten afkwamen. Uiteraard stonden ook in het bakkerijmuseum de omzetten in de horeca en winkel onder druk.


Ook de sponsorbijdragen voor 2010 zijn door de recessie beduidend lager. De directie werkt er hard aan om dit verlies te compenseren door onder andere nieuwe ambassadeurs voor het museum te interesseren.
Momenteel worden sommige delen van het museum opnieuw ingericht en er wordt onderhoud gepleegd zodat we vanaf de voorjaarsvakantie weer geheel in vorm het nieuwe seizoen ingaan.

 

Wij nodigen u graag uit om dit jaar de vele veranderingen te komen bekijken en te beleven.

 

Jan-Erik Barendsen
Directeur


naar boven

 

*********
'De Bakker in Vorm'

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2010

Op de eerste verdieping van Het Backhuys is vanaf donderdag 1 april 2010 een bijzondere tentoonstelling te zien met als titel ‘De bakker in vorm’.
Uit de rijke collectie van het museum wordt een keur aan vormen getoond voor het maken van pudding, chocolade, marsepein, suikerwerk en ijs.

 

Holle chocoladevormen zijn tegenwoordig vooral herkenbaar aan de gekleurde wikkels waarin ze worden verkocht. De vroegere, ambachtelijke chocoladeproducten waren veel meer herkenbaar omdat ze werden gegoten uit gestanst blik. Deze werden gemaakt met vakmanschap en veel oog voor detail.

 

In de collectie zult u ook prachtige puddingvormen zien, gemaakt van koper om roest te voorkomen. Ze hebben een andere uitstraling dan de loden ijsvormen die sterk gekoeld moesten worden.
Marsepeinvormen werden gemaakt van gips en/of zwavel en waren vaak loodzwaar. De suikerwerkvormen werden echter veelal gemaakt van hout maar soms ook wel van gips. Ze onderscheidden zich van marsepeinvormen doordat er een gootje in de vorm werd aangebracht waarin de vloeibare suiker werd gegoten.

 

De tentoonstelling zal gedurende circa een jaar deel uitmaken van de banketafdeling. De grote schoonheid van de objecten zal daarbij vooral worden benadrukt door ze als kunstobject te presenteren.

 

Nog veel meer vormen kunt u nú al bekijken op www.collectiegelderland.nl.


naar boven
 

**********
Paashistorie uit de archieven

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2010

 

Pesash, Paques, Ostern, Paskedag, Easter of Pasen: hoe dit voorjaarsfeest ook genoemd wordt, het wordt in vrijwel alle christelijke landen gevierd en wel op de eerste zondag na de eerste volle maan die op of na 21 maart valt.

 

Het woord ‘Pasen’ zelf stamt overigens van het Syrisch-Arabische ‘Passah’ wat dansen, springen of huppelen betekent. Het drukt de blijdschap uit die men voelde als de lente, de zon en de vruchtbaarheid van het land en vee terugkeerde. Het woord Pasen heeft echter ook connecties met het Hebreeuwse woord Pesach. Evenals bij alle andere hoogtijdagen het geval is, spelen brood en banket een belangrijke rol in de viering van het Paasfeest en de komst van de Lente.

 

Het Paasfeest is van oorsprong een heidens feest, een lentefeest ter ere van de zon. Het eten van Paasbrood zou een moderne versie zijn van de aloude offermaaltijden. Al in de 18e eeuw was het de gewoonte om Paasbroden, gemaakt van het fijnste tarwebloem, te schenken aan familie en vrienden. Kinderen ontvingen vaak Paasmannetjes of Paasdieren in broodvorm, waarin een ei was verwerkt.

 

De eieren van Lodewijk XV

Eieren en dieren als hazen en konijnen staan symbool voor de vruchtbaarheid en het ontluiken van de natuur. Al in het verre verleden werden in Griekenland, Perzië en Egypte eieren gekleurd voor het lentefeest. Vermoedelijk is dit gebruik door de Kruisvaarders in de loop van de Middeleeuwen overgewaaid naar West - Europa. De rood gekleurde eieren stonden voor de Middeleeuwse gelovige symbool voor het bloed dat Christus geofferd had.

 

Bakkers en banketbakkers volgden van oudsher de lente- en Paassymboliek en vervaardigden met kloeke hand en commerciële geest Paasbroden, eiergebak, schuimeieren, eierkoeken en eieren van chocolade, nougat, marsepein en ander suikerwerk. Ook in tal van spelletjes en spelen speelde het ei een rol: eierophalen, eiertikken, eierzoeken en het massaal eten van eieren, soms zelfs in wedstrijdvorm.

 

In het Parijs van de 13de eeuw stortte de goegemeente zich na het kerkbezoek enthousiast op het zoeken naar gekleurde paaseieren. En aan het hof van Lodewijk XV ontvingen alle hovelingen rond Pasen eieren die door beroemde schilders als Watteau waren beschilderd. Dit kostte de Franse staatskas jaarlijks overigens een bedrag van 3.000.000 Francs… Een rijke dame uit London ontving in 1798 van haar minnaar een reuze-paasei van 3 meter hoog en 6 meter in omvang met een totaal gewicht van een slordige 500 kilo! Het ei was gemaakt van chocolade en gevuld met kostbare cadeau’s en honderden kilo’s bonbons!

 

Ook de Paashaas vinden we al terug in de oudheid. De haas was het symbool van de maan, die de datum bepaalde voor het Paasfeest. Over de Paashaas bestaat een aardige legende waarin verteld wordt dat hij van oorsprong een grote vogel was, die toebehoorde aan de godin Eostre. De reden is niet bekend maar op een kwade dag ontstak Eostre in woede en veranderde de vogel in een haas. Dat zou verklaren waarom de Paashaas elk voorjaar weer nesten bouwt en deze vult met eieren.
Een andere legende vertelt over de godin van de vruchtbaarheid, Frigga. Haar gedaante was die van een vogel en zij werd geassocieerd met de lente en het zich terugtrekken van de winter. Als vogel zou dus gezien kunnen worden als de moeder van het (paas)ei.

 

Judaskrakeling

Ook de krakeling is rijk aan symboliek. In dit bakproduct herkent met de eeuwigheid want het kent immers geen begin en geen einde? Dit product symboliseert daarmee tevens de cyclus van de natuur, de Heilige Drie-Eenheid en de samenwerking tussen boer, molenaar en bakker. Met de Judaskrakeling werd in Bohemen op figuurlijke wijze Koning Winter opgeknoopt om de komst van de lente te bespoedigen. Een wat lief’lijker vorm van de krakeling is het wiegje waarin de lente en al het jonge leven tot ontwikkeling kan komen.

 

Matzes

Het oudst bekende Paasbrood ontstond toen de Israëlieten wegtrokken uit Egypte waar zij 40 jaar in ballingschap hadden doorgebracht. In haast werden broden gebakken voor de lange reis. Er was geen gelegenheid het deeg te laten rijzen en zo ontstonden de ‘mazoth’ of matzes.


In Nederland waren vroeger enkele kleine fabrieken te vinden die zich specifiek hadden toegelegd op de fabricage van matzes. Bekend waren o.a. de matzesbakkers van de Haan in Marken. Daar kende men een aardige traditie in de jaren ’20 van de vorige eeuw. Als de laatste Paasbroden gebakken waren, verzamelde het personeel zich gehuld in witte lakens. Onder begeleiding van muziek ging het vervolgens in polonaise door de werkplaatsen naar de ovens die officieel gedoofd werden om pas na een jaar opnieuw te worden ontstoken.

Tegenwoordige is Hollandia Matzes BV in Enschede de plek waar matzes worden gebakken. Het bakproces staat er onder streng toezicht van het rabbinaat. De echte, Joodse matzes zijn overigens van oorsprong vierkant naar de tegels die de Joden tijdens de ballingschap in Egypte moesten maken van rivierklei uit de Nijl.

 

Eierkoeken

Het ‘nut’ van de eierkoek was rondom de Paasviering groot in vroeger dagen. Aan deze koeken werd een geneeskrachtige werking toegeschreven. Voordat de koeken de oven in gingen werd aan het deeg het lichaamsvocht van een zieke toegevoegd. De koeken werden vervolgens afgebakken en weggeworpen of begraven. Zo hoopte men dat de ziekte zou verdwijnen. Aan de eierkoeken die voor menselijke consumptie bestemd waren, werd saffraan toegevoegd. De gele kleur was een extra verwijzing naar de vruchtbaarheidssymboliek die bij het voorjaar past.

 

Paaslam

Naast gebak in de vorm van een haas of een zwaan werd ook het lam gebruik in de christelijke symboliek. Lamsbloed werd zelfs vermengd met driehoekige broodjes van ongezuurd deeg maar populair zijn deze broodjes nooit geworden.
In Engeland, schapenland bij uitstek, at men rond de Paasdagen echter graag schapenvlees met een bittere saus, een verwijzing naar de uittocht van de Israëlieten uit Egypte die vlees met bittere kruiden aten voor hun vertrek.

 

Spek en haring

Een zonderling gebruik in ons land gedurende de Middeleeuwen was het serveren van een flink stuk spek op Eerste Paasdag. Ieder at daarvan zijn of haar deel, direct gevolgd door een honingkoek. Nog tot in de 20e eeuw at men met name op het Franse platteland een saladeschotel met Pasen met zoute koekjes van de bakker. Daarbij werden haringen geserveerd. De eerste haring werd echter door de gastheer uit het raam gegooid; een aankondiging dat de Vastentijd voorbij was!

 

Boterschaapjes en boterkippetjes

Op Eerste Paasdag wordt door velen een feestelijk en smakelijk ontbijt geserveerd. Daarbij ziet men soms nog wel een schaapje of kippetje in botervorm gepresenteerd. Boeren in de Krimpenerwaard maakten al in de 17de eeuw grasboter van het melk van koeien di in de lente voor het eerst weer het malse gras aten. Om deze lenteboter zo feestelijk mogelijk te serveren werd de boter in houten vormen gemodelleerd. De boeren maakten deze vormen zelf gedurende de lange, donkere winteravonden. Het was de gewoonte om de boterschaapjes en – kippen, versierd met takjes peterselie en rozijnen als oogjes aan te bieden aan de landeigenaar en de notabelen van het dorp. Folkloristen vermoeden dat dit teruggaat op oude Germaanse gebruiken waarbij in de lente dieren werden geofferd aan de vruchtbaarheidsgoden.

 

Saffraan

In het verleden werd met regelmaat gebruik gemaakt van saffraan om het Paasbrood niet alleen bijzondere smaak maar vooral ook bijzondere kleur te geven. Deze Paasbroden werden enkele decennia geleden nog gebakken op Goeree Overflakkee (in o.a. Ouddorp en Stellendam) en op Voorne – Putten. De bakkers aldaar trokken eerst gedurende 12 uren een soort thee van de saffraandraden voordat het vocht aan het deeg werd toegevoegd. De karakteristieke vormen kreeg het brood door ze tegen elkaar aan te bakken.

Bron: Archief Nederlands Bakkerijmuseum ‘Het Warme Land’, Hattem

 

naar boven
 

**********
Record aantal bezoekers in 2009

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2010

 

Het Nederlands Bakkerijmuseum heeft het jaar 2009 uitermate succesvol afgesloten: er werd een record aantal bezoekers genoteerd in de annalen. Maar liefst 46.163 bezoekers wisten de weg naar het museum te vinden, verdeeld in 28.690 volwassenen en 17.473 kinderen.

 

Volgens directeur Jan-Erik Barendsen is dit mede te danken aan de beleidskeuzes van de afgelopen jaren. In het activiteitenprogram is het accent meer en meer komen te liggen op bakevenementen voor de jeugd. Hiervoor worden geen extra kosten geheven, wat een bezoek voor gezinnen uitermate aantrekkelijk maakt. Dit heeft gezorgd voor ‘volle zalen’ met name tijdens de schoolvakanties met dagelijkse bakprogramma’s.

 

Daarnaast heeft de voortdurende aanscherping van de vaste en wisselende tentoonstellingen gezorgd voor een eigentijdse en aantrekkelijke vormgeving die goed valt bij vaste en nieuwe bezoekers.


naar boven


*********
Schenking fraaie collectie beschuitbussen

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2010

 


 

Jarenlang struinde mevrouw Maarschalkerweerd – Van Es uit Veenendaal rommelmarkten en verzamelbeurzen af op zoek naar bijzondere beschuitbussen. Ook zocht ze hiervoor regelmatig contact met beschuitfabrikanten. Dit resulteerde in een prachtige collectie beschuitbussen die zij recentelijk heeft gedoneerd aan het museum.

 

De bijzondere verzameling, die met zoveel passie bijeen gezocht werd, bestaat uit circa 70 bussen uit diverse perioden en afkomstig van een breed scala aan fabrikanten. Daaronder uiteraard bekende blikken van Verkade, van Van der Meulen en van Bolletje. Minder bekend zijn bijvoorbeeld de bussen van het merk ‘Paula’.
De schenking zal dit jaar deels een plekje vinden in de nieuw in te richten beschuitafdeling.


naar boven


**********
DeVaGro sponsort kleding

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2010

 

De medewerkers van het museum lopen er weer piekfijn bij dankzij een stukje sponsoring door DeVagro in Eindhoven. De firma in bedrijfskleding sponsorde een twintigtal schorten met daarop goudkleurig afgedrukt het bekende logo van het museum, de krakeling. Dit als verwijzing naar de kleur van het graan.

 

DeVaGro is een bedrijf dat al meer dan 30 jaar actief is in bedrijfskleding. Men heeft de beschikking over een showroomwagen die door de BeNeLux toert en op aanvraag langs komt. De firma voert de productie in eigen beheer uit zodat desgewenst maatwerk geleverd kan worden. Dankzij een eigen borduurstudio kunnen ook logo's op kleding worden gezet. Kijk voor meer informatie op www.devagro.nl of bel 040 - 251 83 04.

naar boven


**********
Levensgrote kijkdozen

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2010

 

Levensgrote kijkdozen geven in de loop van 2010 een beeld van het werk in een chocolaterie en van het vergulden van speculaaskoeken. Op de banketafdeling werd afgelopen jaar al een kijkdoosmodel gerealiseerd.

 

Vergulden

Op de eerste etage van Het Pand verrijst dit jaar een soort kijkdoos in de nieuw in te richten speculaasafdeling. In de kijkdoos wordt een scène in de woonkamer van de banketbakker weergegeven. Daar zit de familie van de bakker, samen met enkele chique ‘joffers’ uit het dorp, te werken. Ze zijn aan het koekvergulden, het versieren van afbeeldingen in speculaas met onder andere bladgoud, papieren sierranden, snoepgoed en glazuur. De scène doet denken aan De Camera Obscura, het bekende boek van Hildebrand en geeft een sfeervol beeld van geliefde najaarsactiviteit rond 1900.

 

Chocolade

Wie is er niet verzot op chocolade? De chocolaterie in kijkdoosmodel zal in de loop van het jaar zeker een blikvanger worden voor liefhebbers van chocolade. Maar ook niet- adepten zullen verrast zijn door hetgeen er zich vroeger op de chocolade- afdeling voordeed. Bezoekers kunnen straks zien hoe diverse chocoladeproducten in een ambachtelijke bakkerij werden gemaakt, waaronder tal van kleurige en smakelijke bonbons. De chocolaterie is gepland op de eerste etage van Het Backhuys waar een deel van het kledingdepot wordt verbouwd.


naar boven


**********
Project digitalisering maakt kennis bakkersambacht
beschikbaar voor breed publiek

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2010

 

Dit beeld van de oprichter G.W. Barendsen is gekozen als beeldmerk voor het digitaliseringsproces van het Nederlands Bakkerijmuseum

 

Overheidsinstantie Senter Novem heeft het museum een forse subsidie toegekend voor het project ‘Een digitale rondgang door de bakkerij’ – De cycli van het mensenleven, de jaargetijden, het graan ontsloten voor een breed publiek’. De Adviescommissie die de aanvraag beoordeelde sprak van een aardig en innovatief projectvoorstel voor het beschikbaar maken van historische kennis rond het bakkersambacht.

 

Van de 33 ingediende aanvragen werden er 13 beloond in het kader van de subsidieregeling ‘Digitaliseren met beleid’ waaronder het project van het Nederlands Bakkerij Museum. Museumdirecteur Jan-Erik Barendsen is uitermate trots op dit gegeven en is nu in gesprek met de bakkerijbranche om de resterende 35 % van de benodigde gelden bijeen te verkrijgen.

 

Doelstellingen

Het doel van het project is tweeledig:

  • Ten eerste zal het museum cultuurhistorische kennis en kennisbronnen (boeken, archieven etc.) met betrekking tot het ambacht van de bakker en zijn brood- en banketproducten digitaal beschikbaar stellen aan het algemene publiek èn aan de branche. Daarbij worden ook onderwerpen als de maatschappelijke, de economische en de sociale aspecten van het vak onder de loupe genomen.
  • Ten tweede wordt de museale collectie gepresenteerd in een visueel aantrekkelijke presentatie. De voorwerpen worden daarbij gekoppeld aan de beschikbare kennis over het object.

 

Cyclus

De beschikbare kennis in het documentatiecentrum van het museum wordt op een heldere manier aan het publiek gepresenteerd. Daarvoor is gekozen voor drie herkenbare principes:

  • De cyclus van het graan van het zaaien en oogsten tot het verwerken van meelsoorten tot een eindproduct, gevolgd door zaken als techniek en industrialisatie, verkoop en reclame.
  • De cyclus van het jaar volgt de hoogtepunten in een kalenderjaar met aandacht voor culturele, nationale, religieuze en locale tradities. Denk daarbij aan de Kerst- en Paasstol, speculaas en duivekater, luilakbollen etc.
  • De cyclus in een mensenleven geeft de bakproducten weer die horen bij de hoogte- en dieptepunten in een leven, waarbij ook gekeken wordt naar verschillen in cultuur, religie en sociale achtergrond.

 

Bakkerijwiki

Eén van de middelen waarop het museum alle boeiende, historische verhalen wil presenteren, is door middel van een bakkerijwiki, een webencyclopedie waarop zowel de museale objecten als recepten, verhalen en gebruiken te vinden zullen zijn. Via deze wiki-vorm wil het museum komen tot een maximale interactie met (oud-)bakkers, het algemene publiek en de bakkerijbranche.

Met dit open systeem kan iedereen de aangeboden kennis aanvullen met eigen ervaringen en verhalen waardoor de kennis van het ambacht zoveel mogelijk voor de toekomst bewaard blijft. Daarvoor wordt ook media ingezet als een blog, twitter en een facebook. De bakkerijwiki wordt voorts gekoppeld aan de algemene Wikipedia.

 

Middeleeuws kalendarium

Voor de visualisering van het project grijpt het museum terug op de vormgeving van de middeleeuwse kalendaria zoals in het boek Tres Riches Heures du Duc de Berry.
Daarin worden de maanden en de bijpassende hoogtijdagen afgebeeld in een cirkel. In de meerdere cirkels komen symbolen die aangeklikt kunnen worden voor het openen van een audiovisueel bestand met foto’s, film, een tekst of een ander interactief element. De combinatie van tekst, beeld, geluid en animaties maakt het project tevens uitermate aantrekkelijk voor het onderwijs.

 

Planning

Het project dient volgens de subsidieregeling uiterlijk 31 december 2011 afgerond te zijn.


naar boven


**********
GEZOCHT: AMBASSADEURS uit bakkerijbranche en aanverwante branches zoals chocolade-suikerwerken-drop-bakprodukten etc.

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2010

 

Dit museum is als geen ander in staat haar taak tot behoud en beheer van het culturele erfgoed van de brood-, banket- en zoetwarenbranche te combineren met levendige presentaties voor jong en oud. Nostalgie, beleving en toegankelijkheid gaan hand in hand in het Nederlands Bakkerij Museum. U, als vertegenwoordiger uit de branche, kunt het museum hierin ondersteunen en toetreden tot het gilde van Ambassadeurs. U heeft daarbij de keuze uit de volgende gradaties:

  • Tinnen ambassadeurschap voor € 250,- per jaar
  • Bronzen ambassadeurschap voor € 500,- per jaar
  • Zilveren ambassadeurschap voor € 1.000,- per jaar
  • Gouden ambassadeurschap voor € 2.000,- per jaar
  • Platina ambassadeurschap voor € 4.000,- per jaar

 

U ontvangt hiervoor uiteraard iets terug! Van vrijkaarten tot gebruik van het museum en haar collectie voor uw eigen PR-doeleinden. En er zijn meer goede redenen om ambassadeur te worden van het Nederlands Bakkerijmuseum. Bent u geïnteresseerd of heeft u vragen, neem dan contact opnemen met de heer J.E. Barendsen, directeur van het museum. Telefoon 038-444 17 15 of stuur een email.


naar boven


**********
Recept voor Paasbrood uit 1761

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2010

 

In het boekje 'De Volmaekte Hollandsche Keukenmeid' uit 1761 vinden we een recept voor Paasbrood dat ook nu nog prima bruikbaar is.

 

Ingrediënten

  • 8 ponden bloem
  • 4 ponden verleezen en schoongewassenen korenten (krenten)
  • 24 eijeren
  • 4 notemuscaten
  • 1 loot kaneel
  • 1 half pond gesmolten boter
  • 1 kom lauwe melk met wat suiker daarin wat gesnede sukadeschillen schoon men die er kan uitlaten
  • 1 stuiver versche gist

 

Bereidingswijze

  • Kneed alles als brood tezamen dooreen
  • Dan een paasbrood daarvan gemaakt en in den oven bakken

naar boven
 

**********
Spreekwoord

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2010

"Met graantje bij graantje krijgt de hen de krop vol"

Oftewel: Alle beetjes helpen.


naar boven

 

**********