Nieuws voorjaar 2011

 

Voorwoord van Jan Erik Barendsen | Afscheid Cees Kiebêrt | Demonstratiebakkerij biedt innovatie | BakkerijWiki | Bakkerijthesaurus | Vooruitblik van de Conservator | Voorjaarsvakantie | Tweede Paasdag | Meivakantie | Schoutenmaal voor medewerkers |

 

en verder:

HISTORIE: Driekoningen
RECEPT: Apfelstrudel
SPREEKWOORD

 

**********
Beste Vrienden,

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2011

 

Record aantal bezoekers in 2010!

In 2010 hebben wij het record aantal van in totaal 48.141 bezoekers mogen ontvangen. Maar liefst 28.958 volwassenen en 19.183 kinderen hebben kunnen genieten van al onze activiteiten. Een compliment waard lijkt mij, aan al onze medewerkers.

 

Demonstratiebakkerij komt er!

De financiering voor de verbouwing van de ruimte voor de demonstratiebakkerij is rond. Wij hebben onze hypotheek kunnen verhogen met een bedrag dat wij denken hiervoor nodig te hebben. Voor de inrichting zijn wij druk bezig met leveranciers van bakkerijmachines en apparatuur. Gelukkig vinden wij hier de bereidheid vanuit de branche om dit project deels financieel te ondersteunen. Het Sociaal Fonds voor het Bakkersbedrijf en het Weerstandsfonds hebben een bijdrage toegezegd evenals enkele sponsoren. Hartelijk dank hiervoor!

 

Vooruitblik 2011

In deze nieuwsbrief vooral een vooruitblik in het jaar 2011, waarin wij weer vol overgave zijn gestart. Wij houden u op de hoogte van de ontwikkelingen van het project 'Een digitale rondgang door de cultuurhistorie van de bakkerij'. U kunt ondermeer lezen wanneer de bakkerijwiki online gaat voor de branche. Medewerkers van het museum zijn druk doende om een thesaurus te ontwikkelen voor de bakkerij waardoor de historische informatie beter te ontsluiten is. Conservator Fred Voskuil geeft een inkijk in een aantal projecten die hij gaat verwezenlijken dit jaar. 'Het chocolade atelier', het project 'Symboliek in Brood' en 'De Kijkdozen' voor de kinderen spreken erg tot de verbeelding. Natuurlijk onthouden wij u ook niet de activiteiten in de voorjaarsvakantie en vele wetenswaardigheden. Wij wensen u veel leesplezier toe en hopen u het komende seizoen weer in ons museum te mogen ontvangen.

Jan-Erik Barendsen
Directeur

 

naar boven
 

**********
Afscheid Cees Kiebêrt

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2011

 

Helaas hebben wij onlangs afscheid moeten nemen van de heer Cees Kiebêrt. Cees is op 6 januari overleden en 79 jaar geworden. Cees heeft als voorzitter van de stichting Banketbakkersmuseum een belangrijke rol gespeeld bij de verhuizing van de collectie naar Hattem. Bovendien heeft Cees als lid van de historische commissie veel voor het museum betekend. Hij heeft zijn enorme vakkennis ingezet voor ondermeer de documentatie afdeling van het museum en adviezen verleend met betrekking tot de inrichting van de banket zolder. Wij zijn hem daarvoor zeer erkentelijk en onze warme gevoelens gaan uit naar zijn vrouw en familie.

 

Jan-Erik Barendsen
Directeur

 

naar boven
 

**********
Demonstratiebakkerij biedt mogelijkheid tot innovatie

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2011

 

De financiën zijn rond en de aannemer staat de trappelen: nog deze winter krijgt de bijzondere demonstratiebakkerij in het Nederlands Bakkerijmuseum zijn beslag. In de moderne bakkerij zullen dagelijks educatieve bakdemonstraties voor het publiek plaats vinden. Ook biedt de locatie volop gelegenheid voor de branche: de ruimte kan worden ingehuurd om vaktechnische innovaties te testen.

 

Boeiend contrast

Zoals de planning er nu voorstaat zal de bakkerij eind april / begin mei operabel zijn. "Het gaat om een 100% moderne bakkerij", aldus museumdirecteur Jan-Erik Barendsen."Dat vormt een boeiend contrast met de historische ambiance van het museum. Het museum wordt hierdoor nòg levendiger voor het publiek dat een logische lijn ziet van het verleden naar het heden. Van groot belang is ook het feit dat we een doorkijkje geven naar hoe de bakkerijwereld er bijvoorbeeld over 20 jaar uitziet; een toekomst gerichte visie dus. Daarnaast staat de bakkerij open voor experimenten", benadrukt Barendsen. "Ons museum heette in haar beginjaren 'Creatief centrum voor de Bakkerij'. Die functie kunnen we nu meer vorm geven door bijvoorbeeld hobbybakkers of ondernemers uit de branche hier hun creatieve experimenten te testen, eventueel met steun van vaktechnische bakkers. Ook gaan we de bakkerij gebruiken voor het uitproberen van historische receptuur."

 

Oproep bakkers

Om de Demonstratiebakkerij elke dag met educatieve evenementen te kunnen vullen zijn tal van vrijwilligers nodig. Het museum doet daarom langs deze weg een beroep op oud- bakkers en op hobbybakkers om zich aan te melden voor het verzorgen van baksessies. U kunt hiervoor contact opnemen met Jan- Erik Barendsen, tel. 038-444 17 15 of via e-mail: directie@bakkerijmuseum.nl.

 

naar boven

 

**********
Eerste deel BakkerijWiki online voor branche

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2011

 

Begin april gaat de Bakkerijwiki van het Nederlands Bakkerijmuseum on line voor de branche. Eind 2011 / begin 2012 zal het grote publiek kennis kunnen maken met deze digitale informatiebron over de historie van brood en banket. Zoals bekend betreft het hier een webencyclopedie die deel uitmaakt van het project ‘Digitale rondgang door de bakkerij’ – De cycli van het mensenleven, de jaargetijden, het graan ontsloten voor een breed publiek’. Het project wordt bekostigd door overheidsinstantie Senter Novem (nu Agentschap NL geheten) en het Productschap voor Akkerbouw (via de Commissie Brood en Banket).

 


De BakkerijWiki is gebaseerd op het bekende Wikipedia. Zoom in.

 

Folklore

Via de webencyclopedie wordt cultuurhistorische kennis en kennisbronnen (boeken, archieven etc.) met betrekking tot het ambacht van de bakker en zijn brood- en banketproducten digitaal beschikbaar gesteld. In de eerste fase worden de drie bovenvermelde cycli uitgebreid behandeld waarbij–wat betreft de cycli in een mensenleven en van het jaar–de nadruk ligt op folkloristische verhalen.

 

Trefwoorden

Inmiddels is al een grote hoeveelheid informatie ingevoerd, aangevuld met beeldmateriaal en historische receptuur. Voorts wordt hard gewerkt aan het opbouwen van een bakkerijthesaurus, zeg maar een trefwoordenbestand, waarmee de informatie voor professionals en leken wordt ontsloten. Daarover elders in deze Nieuwsbrief meer.

 

naar boven


**********

Bakkerijthesaurus in wording voor museum èn branche

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2011

 

Met inzet van informatiespecialist Liliane van der Poll

Liliane van der Poll als vrijwillig medewerker twee ochtenden in de week in het museum. Daar houdt ze zich - met steun van oudgediende Mark Venema en de Historische Commissie - bezig met een arbeidsintensieve klus: de opbouw van een thesaurus oftewel een gestandaardiseerde trefwoordenlijst.

 

Combi

"Op dat moment startte ook de ontwikkeling van een bakkerijwiki voor de bakkerijbranche en een kalendarium voor de museumbezoekers", vertelt Liliane. "Een bakkerijthesaurus zou daarbinnen een plek kunnen krijgen. Ik ben daarmee direct van start gegaan samen met Mark Venema, die al tien jaar met registratie en ontsluiting van de museale collectie bezig is."

 

Info toegankelijk maken

"Een thesaurus is een beschrijving van een onderwerpsgebied door middel van een samenhangend geheel van relevante begrippen of termen", legt Van der Pol verder uit. "Het belangrijkste doel is het vergroten van de toegankelijkheid van de collectie."

 


Een groot deel van de informatie uit de mediatheek is straks digitaal te raadplegen op de BakkerijWiki.

 

"De samenhang wordt tot stand gebracht door alle verzamelde termen op zinvolle wijze aan elkaar te relateren. Hierdoor krijgt deze begrippenverzameling de status van informatietaal, die als doel heeft om alle informatie helder en eenduidig te ontsluiten en anderzijds voor alle informatiezoekers – museummedewerkers, museumbezoekers, bakkerijbranche – binnen handbereik te brengen. De informatie, die binnen het Bakkerijmuseum opgeslagen is, dient snel door informatiezoekers gevonden te kunnen worden. De belangrijkste eis daarbij is dat de gevonden informatie relevant en snel beschikbaar moet zijn."

 

Infospecialist

Het project sluit uitstekend aan bij de opleiding en werkervaring van Van der Poll. Na haar opleiding tot bibliothecaris- documentalist (informatiespecialist) werkte ze bij een groot aantal bedrijven en instellingen waar ze zich informatiecentra opzette en zich bezig hield met reorganisaties en automatisering. "Bij bibliotheken ligt de nadruk op het terugvinden van informatie voor de gebruiker, binnen het museum ligt de nadruk meer op het registreren van de informatie en de objecten. Dit mag wat mij betreft meer verschuiven richting gebruiker (museummedewerkers, conservator, museumbezoekers en de bakkerijbranche) want dat zijn uiteindelijk degenen voor wie je het allemaal vastlegt."

 

Knelpunt

Knelpunt bij het bouwen van de Bakkerijthesaurus is tijd volgens Liliane. "Het is een zeer arbeidsintensief project. Voor de bouw van een thesaurus van ongeveer 2000 termen heeft men berekend dat daarvoor gedurende 48 weken een fulltime medewerker nodig is die bovendien frequent overleg moet kunnen voeren met derden. In het Bakkerijmuseum zijn binnen ADLIB - de digitale museumcatalogus - al 15.863 termen toegekend. Wel koppelen we waar mogelijk diverse modules om tijdwinst te boeken."

naar boven
 

**********
Vooruitblik van Conservator Fred Voskuil

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2011

 

Het chocolade atelier

Het begin van het jaar 2011 zal voor wat betreft de collectie van het Nederlands Bakkerijmuseum in het teken staan van chocoladevormen. Net als het afgelopen jaar hebben wij de intentie om meer op zaal te laten zien van de voorwerpen die zich nu nog in het depot bevinden. De collectie chocoladevormen van het Bakkerijmuseum is groot, zeer divers en verdient meer aandacht. Bij de presentatie van de vormen wordt wederom niet gekozen voor een expositie in vitrines maar voor een aantrekkelijke opstelling in de vorm van een Frans chocolade atelier. Hiervoor is gekozen omdat Frankrijk de bakermat is van de chocoladevormen. De realisatie van deze uitbreiding van het museum zal plaats vinden in het voorjaar van 2011.

 

Lees over de geboorte en ontwikkeling van chocoladefiguren in de extra bijlage van de conservator.

Het museum wil de bezoekers ook een kijkje geven in de etalage van een 'mouliste'. Een 'mouliste' is een blikslager die zich heeft gespecialiseerd in het maken van vormen. Chocolatiers en moulisten waren onlosmakelijk met elkaar verbonden. In de afgelopen jaren heeft de registratie en documentatie afdeling onder leiding van Marc Venema veel tijd en zorg in het toegankelijk maken van de collectie gestoken. Mede daardoor kan het bakkerijmuseum, nu ook digitaal, goed inzicht krijgen welke objecten zich in het depot bevinden. Dit maakt de samenstelling van tentoonstellingen veel eenvoudiger.

 

Symboliek in brood

Medewerkers die al langer aan ons Museum zijn verbonden kunnen zich misschien nog herinneren dat er in de tijd van Wim Barendsen een permanente tentoonstelling op de zolder van het Backhuijs te zien was met als thema broodfolklore. In een groot aantal vitrines lagen broodfiguren die een betekenis hadden in de Nederlandse folklore. Met deze tentoonstelling als inspiratiebron denkt de directie na over het terug laten keren van dit onderwerp. De zolder van het Pand biedt ruimte voor de realisatie van een nieuwe presentatie met als titel: 'Tussen komen en gaan'. Geboorte, liefde, verkering, trouwen en begraven al deze momenten in het leven van de mens kennen, in de Nederlandse traditie, hun eigen broodfiguren. Modellen die vaak eeuwen oud zijn en waarbij de kennis van de vervaardiging en het bijbehorende verhaal, binnen de bakkerij, vaak overgedragen werd van vader op zoon.

 

De kijkdoos

In 2010 bezochten meer dan 20.000 kinderen het Bakkerijmuseum in Hattem. Bij binnenkomst kregen deze jonge bezoeker een speurtocht met zoekopdrachten of vragen mee. Om de speurtocht nog aantrekkelijker te maken wordt gewerkt aan kijkdozen. Kinderen zullen tijdens hun rondwandeling kistjes van hout tegenkomen met een kijkgaatje. In deze kijkdozen komen onderwerpen als ploegen, zaaien, oogsten, malen, kneden en bakken in vroeger tijden voorbij.

 

Fred Voskuil
Conservator

 

naar boven

 

**********
Voorjaarsvakantie: za. 19 februari t/m za. 12 maart 2011

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2011

 

Marsepeinfeest en extra familievoorstellingen in Voorjaarsvakantie

Hattem - Kinderen leren bloemen, geluksvarkens en sneeuwpoppen maken van marsepein en bakker Fred krijgt vast weer de lachers op zijn hand tijdens de razend populaire familievoorstellingen. De bakkers Wim en Henk bakken bovendien verrukkelijke ijsschotsjes. Het wordt feest in het Nederlands Bakkerij Museum tijdens de Voorjaarsvakantie!

 

'Bloemfestijn in marsepein'

 

Onder dit motto wordt het een fleurige bedoening tijdens de Voorjaarsvakantie van 19 februari tot en met 12 maart. Onder leiding van kundige bakkers leren kinderen bloemen, varkens en sneeuwpoppen maken van echte marsepein. Aan deze jeugdactiviteit zijn – naast de entreeprijs- geen extra kosten verbonden.

 

Familieshows

Daarnaast verzorgt bakker Fred een serie familieshows in het museumtheater. De voorjaarssymboliek in brood en banket staat hierin centraal. De komische familievoorstellingen vinden plaats op 22, 23 en 24 februari dagelijks om 12:00 en om 15:00 uur. Reserveren is niet nodig, op tijd komen voor een goed plekje wel!

 

IJsschotsjes

Kom kijken bij de bakkers Wim en Henk en vraag deze vaklieden het bakkershemd van het lijf. Tijdens hun demonstraties bakken zij overheerlijke IJsschotsjes.

 

Inlichtingen

 

Het programma van de voorjaarsvakantie staat elders op deze website. Voor verdere inlichtingen kunt u bellen naar het museum, tel. 038 - 444 17 15.

 

naar boven
 

**********
Voorjaar op Tweede Paasdag

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2011

 

Bakker Wim brengt op Tweede Paasdag, maandag 25 april, het voorjaar naar het Bakkerijmuseum door bloemetjes in marsepein te maken met de kinderen. Stoere jongens mogen zich echter ook van een andere kant laten zien met het maken van marsepein varkens.

 

 

Het museum is ma. 25 april geopend van 13:00 tot 17:00 uur. Kinderen kunnen aan het werk tussen 14:00 en 16:00 uur.

 

naar boven

 

**********
Meivakantie: van za. 30 april tot zo. 8 mei

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2011

 

'Zeg het met bloemen in marsepein!'

Ook de Meivakantie, van 30 april tot 8 mei, staat wat de jongste museumbezoekers betreft, in het teken van marsepein onder het motto: 'Zeg het met bloemen in marsepein!'. Van dinsdag tot en met zaterdag steken de kinderen dagelijks de handen uit de mouwen van 11:00 tot 16:00 uur, op zondag en maandag van 14:00 tot 16:00 uur.

 

Nestjes met eitjes van spijs, straks ook te koop in de winkel

Ook de bakkers Wim en Henk laten zich niet onbetuigd: zij laten zich inspireren door de vogeltjes en bouwen nestjes van deeg met eitjes van spijs, afgestreken met abrikozen moes en bestrooid met amandelschaafsel. Deze lekkernijen worden geserveerd in de gelagkamer èn >>>>> zijn te koop in de rijk gesorteerde museumwinkel!

 

naar boven
 

**********
Schoutenmaal voor museummedewerkers

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2011

 

Met de organisatie van een historisch getint Schoutenmaal in het museumtheater werden de medewerkers van het museum aan het eind van 2010 getrakteerd op een rijke maaltijd en een terugblik op de (ontstaans)geschiedenis van het museum. Het museum werd in 1977 opgericht en kent tal van hoogtepunten. Directeur Jan-Erik Barendsen doorliep kort deze periode met zijn gehoor dat bestond uit tal van huidige en oud- medewerkers. Tijdens en na afloop van de maaltijd werden herinneringen opgehaald op de deel en in de Gelagkamer. Medewerker Karel Vros maakte er enkele sfeeropnamen van.

 


 

vlnr: Jan-Erik Barendsen leidt het schoutenmaal in. | Het menu: klik op de foto om het menu te vergroten. | Gezellig bijpraten | schoutenmaal-buffet | mede-oprichtster van museum: Anneke Barendsen | schoutenmaal-buffet |

 

naar boven
 

**********
Historie van Driekoningen

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2011

 


Aanbidding in broodvorm door Jozef Stiefel

 

Eeuwenlang hoorde het Driekoningenfeest, dat op 6 januari gevierd wordt, tot de meest populaire feesten in Nederland. In veel landen werd en wordt rondom deze feestdag een Driekoningenbrood of Koningsbrood gebakken met een boon erin. Wie de boon vindt, is die dag de baas. Tijdens de Middeleeuwen werd op Driekoningenavond het feest van de narrenkoning of bonenkoning in dolle uitgelatenheid gevierd. Wie de boon trof, was koning en koos zich een koningin en hofbeambten: een raadsman, rentmeester, secretaris, kamerling, hofmeester, voorsnijder, proever, schenker, kok, zanger, speelman, portier, zot en zottin.

 

Munten en porseleinen poppetjes

Soms werden er – in plaats van bonen – porseleinen poppetjes, erwten of munten meegebakken. Begin 20e eeuw adverteerden de Amsterdamse bakkers nog in het Algemeen Handelsblad om hun bonenkoeken aan te prijzen maar het aloude gebruik verdween daarna snel. In Noord- Brabant en Limburg kwam het Driekoningenbrood nog wat langer op tafel, met een ingebakken boon of erwt. Wie deze in zijn deel aantrof, moest een rondje geven.

 

Brabants spaarvarken

Een eigenaardig Driekoningenbrood was te vinden het plaatsje Ginneken in Noord - Brabant. Dit brood had de vorm van een ouderwets spaarvarken met een gleuf in zijn rug. In de gleuf werd een stuk aarden pijpensteel gelegd. Dit gebruik stamde uit de tijd dat de kinderen nog zingend en bedelend langs de huizen trokken. Voor dit zangfestijn bakten de bakkers kleine Driekoningenbroodjes die zij heet uit de oven aan de kinderen als beloning gaven. Om de hete broodjes vast te kunnen houden waren deze op een stuk pijpensteel gestoken.

 

Godsdeel

Een deel van het Koningsbrood stond bekend als Godsdeel. Dit was het eerste stukje koningsbrood, het smeuïg bruingebakken kapje, dat voor de armen bestemd was en van ouds heette: "Het deel van God." Als dit deel ter zijde was gelegd, kreeg ieder zijn snede, natuurlijk in de hoop, dat ook de boon zijn deel werd. Bleek dat deze in het Godsdeel zat, dan werd voor dit deel gezamenlijk betaald; dit ‘koningsgeld’ werd vervolgens onder de armen verdeeld.." In het West-Vlaamse land werden op Driekoningen ook vaak wafels gebakken en werden spelletjes gespeeld waarbij het tellen van de putjes in de wafels - soms achtenveertig!- een rol speelde.

 

naar boven

 

**********
Recept voor Apfelstrudel

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2011

 

 

Deeg

750 gram patent bloem 10 gram zout 250 gram water 150 gram eieren 175 gram olie 200 gram roomboter

 

Vulling

4500 gram ongeschilde appels (3600 gram geschild) 50 gram citroenrasp

 

Werkwijze

  • Van bovenstaande grondstoffen een glad deeg draaien.
  • Deeg in 3 stukken verdelen en opmaken tot een pil van 30cm.
  • 20 minuten laten rusten.
  • Elke lap deeg op een laken uitrollen tot een plak van 65cm lang en 40 cm breed.
  • Plakken met gesmolten roomboter bestrijken, 2 derde van de plak bestrooien met paneermeel hierop 1300 gram gehakte appels strooien, daarna 100 gram rozijnen en 100 gram kaneel suiker eroverheen strooien.
  • Het geheel oprollen met behulp van het laken.
  • Op een bakplaat leggen en bestrijken met ei.
  • Afbakken: oventemperatuur 200 graden, baktijd 15-20 minuten.

Bron: Wim Wittenberg.

 


Bakker Wim is hofleverancier van de museale recepten.

 

naar boven
 

**********
Spreekwoord

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2011

 

"Midden in de matses staan"

Het razend druk hebben.

 

naar boven

 

**********