Nieuws voorjaar 2012

 

Voorwoord van Jan Erik Barendsen | Demonstratiebakkerij | Schoolvakanties | Vooruitblik van de conservator | Prangende vragen: Bakkerijwiki! | Meer weten van folklore? Calendarium! | Sponsorplan in de maak

 

en verder:

HISTORIE en RECEPT: Luilakbollen
HISTORIE en RECEPT: Palingbroodjes
SPREEKWOORD: 'Hij heeft het brood in de oven.'

 


**********
Beste Vrienden,

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2012

 

49.712 bezoekers in 2011!

U leest het goed: in 2011 bezochten maar liefst 49.712 mensen het Nederlands Bakkerijmuseum. Een recordaantal. En dan hebben we het nog niet eens over het online bezoek aan de website en de Bakkerijwiki.

 

Die explosieve belangstelling is een kroon op het harde werk van al onze medewerkers. Betrokken mensen met een warm bakkershart die opzienbarend veel werk hebben verricht in 2011. Ze gaan daar in 2012 met dezelfde gedrevenheid mee door.

Met alle attractieve en educatieve activiteiten in het museum die vooral in de schoolvakanties veel gezinnen trekken. Met het verder uitbouwen van de moderne demonstratiebakkerij als inspiratiebron voor vernieuwingen en als eigentijdse workshoplocatie. In 2012 doen we er oude tijden herleven en werpen we wellicht een blik op de bakkerij van de toekomst.

 

In 2012 willen we het project 'Een digitale rondgang door de cultuurhistorie van de bakkerij' afronden. De Bakkerijwiki is een digitale encyclopedie voor de branche en ander geïnteresseerd publiek. Zij vinden er achtergronden bij broodsoorten, gebruiken, folkore en vele recepten.

 

Conservator Fred Voskuil legt zich dit jaar toe op de herinrichting van het museum die in het teken staat van 'schutspatronen, thuisbaksters en kennisoverdracht'.

 

Het gaat het museum voor de wind; we zijn een krachtig visitekaartje voor de branche met een waardevolle en prachtig tentoongestelde collectie, vele activiteiten en een historische én eigentijdse ambiance. U leest er meer over in deze nieuwsbrief.

 

We zijn benieuwd naar uw reactie op alle nieuwe ontwikkelingen en hopen u ook in 2012 te begroeten in het Bakkerijmuseum. Graag tot dan,

 

Jan-Erik Barendsen
Directeur

 

naar boven


**********
Opening hypermoderne demonstratiebakkerij

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2012

 

Op 17 december heeft het Nederlands Bakkerijmuseum officieel haar nieuwe hypermoderne bakkerij in gebruik genomen. Te midden van de historische ambiance en de soms eeuwenoude collectie, glimt het roestvrij staal van de nieuwe bakkerij je tegemoet.

"U vraagt zich vast af waarom een hedendaagse bakkerij in een museum", sprak directeur Jan-Erik Barendsen de ruim 100 genodigden toe tijdens de opening. Die visie ontstond enkele jaren geleden, geïnspireerd door het Textielmuseum die moderne weefmachines integreerde in een historische omgeving.

 

Filosoferen over voeding

"Mijn vader startte dit museum als Creatief Centrum voor de Bakkerij", aldus Barendsen. "Zijn doel was voedings-geïnteresseerde mensen bij elkaar te brengen om samen bij de takkenbosoven te filosoferen over voeding en brood in het bijzonder. Deze moderne bakkerij geeft nieuwe mogelijkheden om die ideeën te realiseren."

 

"Daarnaast krijgen wij steeds meer bezoekers die ook vragen naar de werking van een moderne bakkerij. Dat kunnen we nu laten zien. Het geeft mogelijkheden om nieuwe workshops te ontwikkelen. En 2012 gaan we gebruiken om tot een eigen, historisch brood- en banketassortiment te komen. En wie weet, kunnen we ooit nog wel de bakkerij van de toekomst laten zien."

 

Vóór de opening was de bakkerij al enige weken in gebruik en de effecten waren merkbaar. Niet alleen hing er aanhoudend een heerlijke geur in de museumgebouwen. Bakker Johan was–naast het maken van de producten–vooral bezig met het beantwoorden van alle vragen van de bezoekers die samendromden voor zijn bakkerij.

 

‘Museum visitekaartje voor de branche’

Om de officiële openingshandeling te verrichten was Harry Leijten, hoofdredacteur van het vakblad Bakkerswereld uitgenodigd. Leijten sprak mooie woorden over de waarde van het museum voor de bakkerijbranche.

 

"In dit museum wordt niet alleen het cultureel erfgoed van de bakkerij bewaard en getoond aan publiek. Ook de activiteiten die het museum de laatste periode heeft ontwikkeld, zijn van grote toegevoegde waarde voor de branche. Zo is er de Bakkerijwiki die op dit moment wordt afgerond, waar het museum haar documentatiecentrum digitaal beschikbaar stelt voor de branche." "Deze wiki bevat een schat aan informatie op het gebied van broodgebruiken in de bijzondere levensfases van de mens en of bijzondere momenten in het jaar. Een kans voor de branche om geïnspireerd door het verleden, producten te ontwikkelen voor het nu. Ook de nieuwe bakkerij kan daarin een belangrijke rol vervullen."

 

[bij afbeeldingen: Harry Leijten opent de moderne demonstratiebakkerij. Bakker Johan demonstreert het maken van Krakelingen.]

 

Leijten is ook elke keer weer onder de indruk als, waar hij ook komt, mensen het Nederlands Bakkerijmuseum kennen en leuke herinneringen koesteren aan hun bezoek. "Dan ben je een visitekaartje voor de branche. De branche zou daar nog meer gebruik van kunnen en moeten maken."

 

Dank aan sponsoren

Barendsen: "Zo’n project kost natuurlijk erg veel geld. Niet alleen moet een ruimte geschikt gemaakt worden voor dit doel, ook moest er allerlei kostbare apparatuur worden aangeschaft voor de inrichting. Dat is alleen maar mogelijk met de steun van derden. Zo heeft Beko Techniek ons een forse korting gegeven op de apparatuur, sponsort Koopmans ons biologische meel en levert AB Mauri ons gratis de Koningsgist.

En uiteraard proberen we bij dit soort projecten altijd samen te werken met lokale bouwbedrijven. Architectenbureau Karssing, Aannemingsbedrijf Van Dieren, Installatiebedrijf Koller, Van den Berg Elektra en Schilderbedrijf Suiker & Prodon hebben er in goede samenwerking een prachtige bakkerij van gemaakt. Het bakkerijmuseum heeft er weer een nieuwe attractie bij."

 

naar boven
 

**********
Plezier en Actie tijdens schoolvakanties

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2012

 

Ook dit jaar kan jong en oud zich weer vrolijk vermaken met vele bruisende activiteiten in de komende schoolvakanties. In het kort:

  • Voorjaarsvakantie za. 18 februari t/m zo. 4 maart. Kinderen kunnen zelf aan de slag, familievoorstellingen en demonstraties.
  • Tweede Paasdag maandag 9 april. Kinderen bakken hun eigen Paaskoek.
  • Meivakantie za. 28 april t/m zo. 6 mei. Kinderen kunnen zelf aan de slag, familievoorstellingen en demonstraties.
  • 2e Pinksterdag maandag 28 mei. Kinderen kunnen zelf vulkoeken bakken.
  • Zomervakantie van za. 30 Juni tot zo. 2 september. Zelf vulkoeken bakken voor kinderen, Hoenwaardse Broeders en demonstraties in de takkenbosoven.

naar boven
 

**********
Van de conservator

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2012

 

In 2012 zal de herinrichting van het Bakkerijmuseum in het teken staan van 'schutspatronen, thuisbaksters en kennisoverdracht'.

 

Schutspatronen: illuster drietal

In de kelder van het Backhuijs leggen wij de laatste hand aan de voltooiing van de 'Kapel van de drie Schutspatronen'. Dat beschermheiligen in vroeger tijden een belangrijke rol hebben gespeeld mag blijken uit het feit dat veel bakkerijen en Gilden hun naam droegen.

[bij afbeelding: Sint Autbertus is de schutspatroon van broodbakkers]

Sint Autbertus als schutspatroon voor de broodbakkers, Sint Ambrosius als patroonheilige van de koekbakkers en Sint Nicolaas als beschermer van de molenaars en graanhandelaren. In een vitrine naast de Kapel wordt uitleg gegeven waarom juist de bakkers en molenaar hebben gekozen voor dit illustere drietal.

 

Bakhuis centraal in het dorp

In één van de andere kelders is een bakhuisje gerealiseerd zoals dat vroeger te vinden was op het platteland. Veel meer dan in de steden bakten de vrouwen in dorpen en gehuchten zelf het brood. Beschikte men niet over een eigen bakhuis dan werd gebruik gemaakt van een gemeenschappelijke bakruimte meestal centraal gelegen in dorp of buurtschap. De bereiding van het deeg vond thuis plaats; het afbakken werd samen gedaan in het bakhuis voor algemeen gebruik.

[bij foto: Thuis deeg bereiden.]

 

Kennisoverdracht: vroeger en nu

Met de verplaatsing van de bureaus uit de documentatieruimte naar een verdieping hoger is ruimte gecreëerd voor het nieuwe informatiecentrum. In de eerste maanden van dit jaar zal gestart worden met het nabouwen van een bakkerskantoor uit het begin van de vorige eeuw. Naast oude boeken en documenten, die betrekking hebben op de bakkerij, zal een tableau vivant te zien zijn van de kennisoverdracht tussen de verschillende generaties binnen een bakkersbedrijf. De Bakkerijwiki kan in een apart gedeelte van deze ruimte kunnen worden geraadpleegd middels touchscreens. Op deze verdieping krijgt de bezoeker dit jaar ook een beeld van een inmaakkeuken uit de 19de eeuw. In een periode dat fruit nog een seizoenartikel was konden bakkers het hele jaar door alleen over vruchten beschikken door deze in te maken of te conserveren. Een arbeidsintensief werkje dat meestal voor rekening van de bakkersvrouw kwam.

 

De toekomst tegemoet

Stapje voor stapje worden alle ruimtes onder de loep genomen en opgepoetst, aangepast of helemaal verbouwd. Hiermee hoopt het Nederlands bakkerijmuseum met een gerust hart de toekomst tegemoet te gaan.

 

Fred Voskuil
Conservator

 

naar boven


**********
Prangende vragen? Raadpleeg de Bakkerijwiki!

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2012

 

‘Everything you always wanted to know about bread and pastry and were afraid to ask’.

Met deze variant op de titel van een Woody Allenfilm willen we u graag warm maken voor onze Bakkerijwiki.

  • Wist u dat u als bakker, thuisbakker of cultuur-historisch geïnteresseerde ‘alles’ kunt vinden over gelegenheidsbrood en -banket en de cyclus van het graan?
  • Wist u dat wij speciaal voor u bijzondere, vaak historische recepten uit ons archief hebben opgediept, om door u te worden uitgeprobeerd?
  • Wist u dat u als bakker gebruik kunt maken van de wiki om uw assortiment aan te vullen met pareltjes uit onze schatkamer?
  • Wist u dat u–met Pasen, Pinksteren en Hemelvaart in aantocht–u nu al kunt laten inspireren tot passende, feestelijke producten met een anekdotisch achtergrondverhaal?
  • Wist u dat u voor tips, reacties en commentaar terecht kunt op de Bakkerijwiki en dat wij er naar streven u binnen 48 uur te antwoorden?
  • Wist u dat de Bakkerijwiki nu 24/7 te raadplegen is?

naar boven
 

 

**********
Calendarium geeft inzicht in folklore van brood en banket

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2012

 

Op de zolder van Het Pand zullen in de loop van dit voorjaar 2 à 3 touch-screens geplaatst worden met daarop het Calendarium. Dit Calendarium is een afgeleide van de Bakkerijwiki die nu op het internet te bezoeken is. Bezoekers–jong en oud!–kunnen door bewerkingen op het scherm kennis maken met drie thema’s:

  • De cyclus van het graan
  • De folklore rondom hoogtepunten en dieptepunten in een mensenleven
  • De folklore rondom de feestdagen door het jaar heen

U vindt hier antwoord op vragen als: wat is een Luilakbol, waarvoor diende de Fietemarol, waar komen de Stevensmannen vandaan, wat is de geschiedenis van de Abraham en de Sara en ga zo maar door. Het Calendarium geeft u hierop een eerste antwoord. Meer uitgediepte informatie kunt u vervolgens vinden in de Bakkerijwiki.

 

De touch-screens komen te staan bij de in 2012 nieuw te bouwen presentatie van een 17e-eeuwse bakkerijwinkel met als onderdeel 'gelegenheidsbrood'. V

 

oor wie het Calendarium daarnaast rustig op zijn/haar gemak wil bekijken, komt er een pc-versie in het nieuw in te richten kenniscentrum in Het Backhuys.

 

naar boven
 

**********
Sponsorplan in de maak voor voortgaande financiële onafhankelijkheid

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2012

 

Waar andere musea het in 2011 financieel moeilijk kregen door ministeriële bezuinigingen en crisisperikelen, gaat het ’t Nederlands Bakkerijmuseum voor de wind.

 

"Wij zijn sterk en heel ver in verzelfstandiging", aldus directeur Barendsen. Bestuur en directie stellen desalniettemin in 2012 een nieuw sponsorplan op om ‘het ophouden van de eigen broek’ ook voor de toekomst structureel te garanderen.

 

Musea in zwaar weer

Barendsen licht verder toe: "Onderzoek heeft uitgewezen dat de meeste musea slechts 17% van hun budget zelf ophoesten en dat dus 83% van externe bronnen moet komen. Niet voor niets zijn zij het afgelopen jaar in zwaar weer terecht gekomen. Bij ons is deze verhouding vrijwel omgekeerd: we genereren voor 80% onze eigen gelden. Dat betekent dat 20% van externe bronnen afkomstig is."

 

Financieel onafhankelijk

Voor het museum is dit geen reden om de komende jaren op de lauweren te rusten. "We gaan nog verder in ons streven naar onafhankelijkheid. Door middel van een sponsorplan willen we komen tot een verhouding van 10% externe gelden en 90% interne opbrengsten. Daarmee willen we het bestaan van dit museum ook voor de lange termijn waarborgen", aldus Barendsen. Het museum zal in het sponsorplan met name meer aandacht besteden aan het sponsoren van bijzondere projecten waardoor tegenprestaties op maat aan potentiële partners kunnen worden geleverd.

 

naar boven


**********
Historie: Luilakbollen

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2012

 

"Luilak, slaapzak, Beddejak, kermispap Staat om negen uren op."

 

Degene die op zaterdag vóór Pinksteren het laatst uit zijn bed kwam, werd eruit gejaagd en was de luilak en moest het gezin op warme bollen trakteren.

 

Dit gebruik is terug te voeren naar voorchristelijke tijden en moet gezien worden als de verjaging van de stervende winterdemon.

 

[bij afbeelding: De luilak wordt in de vorm van een varken het raam uit gesmeten.]

De luilakbollen werden gemaakt met witte bloem en werden vaak warm met stroop of suiker en soms een kluitje verse grasboter gegeten. Acht aaneengeschoten bollen stonden ook bekend als achtlingen. Elders werden ze ook schootjes of schootbollen genoemd. Soms hadden ze de vorm van een kadetje soms waren ze gebakken in de vorm van bolletjes.

 

Hoornblazen

Het luilakgebruik in de week voor Pinksteren vond niet alleen binnen gezinnen plaats maar ook binnen diverse beroepsgroepen.

  • Zo moest de dienstmeid die het laatste naar buiten kwam om kleedjes te kloppen trakteren
  • evenals de schooljongen die het laatst op school kwam.
  • Ook de groenteboer die als laatste zijn kraam met waren op de markt opbouwde was de klos en moest naar de bakker om Luilakbollen te kopen.

Omdat de bollen warm gegeten moesten worden blies de bakker ’s ochtends vroeg op zijn hoorn als de bollen klaar waren.

 

naar boven


**********
Recept: Luilakbollen

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2012

 

Recept voor Hemelvaart- en de Luilakbollen uit Rotterdam en omgeving van voor de Tweede Wereldoorlog.


Luilakbollen of Achtlingen

  • Meng 40 gram gist met 40 gram lauwe melk.
  • Neem 500 gram bloem (2/3 tarwe en 1/3 roggebloem) en meng deze met 10 gram zout en 20 gram basterdsuiker.
  • Maak een kuiltje in de bloem. Smelt 50 gram boter en voeg dit samen met de aangemaakte gist toe, om vervolgens geleidelijk 2 dl melk onder de bloem te werken tot een gistdeeg dat door goed kneden en slaan een soepel geheel is geworden.
  • Op een warme plaats, afgedekt, laten rijzen gedurende een half uurtje.
  • Was 300 gram rozijnen en 100 gram krenten en laat ze goed uitlekken.
  • Nadat men het deeg opnieuw wat doorkneedde worden de rozijnen en krenten, met een theelepeltje kaneel erbij, erdoorheen gekneed.
  • Na nogmaals een kwartiertje rijzen vormt men bolletjes van ca. 25 gram.
  • Deze rond opbollen en op een beboterde bakklik leggen. Een weinig platdrukken en knip elk bolletje aan vier kanten diep in. Nog een kwartiertje laten narijzen.
  • Met losgeklopt ei bestrijken en in een zeer hete oven (240°C) in 8 minuten gaar en bruin bakken.

Ze worden het best beboterd en met stroop gegeten.

 

naar boven


**********
Historie: Palingbroodjes

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2012

 

Palingbroodjes zijn van oudsher geliefd in Zeeland, maar ook in Noord-Brabant en Belgisch Brabant. Ze werden vooral in de vissersdorpen gemaakt. Men at ze met Pinksteren maar ook met Kerst en Pasen.

 


[Palingbroodjes neemt men dwars in de mond]

 

Na de Tweede Wereldoorlog werden ze meer algemeen. Palingbroodjes worden met name op Schouwen-Duiveland nog veel gebakken. De dikke, vette paling uit de (binnendijkse) sloten van Schouwen was vermaard en volgens kenners beter dan die uit de zeemondingen.

 

Tot de jaren ‘50 van de vorige eeuw kochten de bakkers hun palingen meestal rechtstreeks van de vissers. Momenteel worden ze van de vishandel betrokken.

 

Tweederangs broodjes worden van bladerdeeg gebakken. De echte palingbroodjes horen echter gemaakt te worden van een mengsel van tarwebloem, gist, melk, boter en zout. Ze dienen bij voorkeur warm te worden opgegeten. Men neemt het broodje dwars in de mond (als een harmonica) om de vis makkelijk van de graat te kunnen bijten.

 

naar boven


**********
Recept: Palingbroodjes

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2012

  • De ideale paling is dik, rijp en vet en weegt 300 g. Hij wordt gestroopt, van kop en staart ontdaan en in mootjes van 7 tot 10 cm gehakt. De graat blijft erin zitten ten behoeve van de smaak.
  • De mootjes worden gewassen, met peper en zout bestrooid en 2-3 uur weggezet om in te laten werken.
  • De reden dat men de paling in brooddeeg bakt is dat de smaak dan goed bewaard blijft. Er moet geen bladerdeeg worden gebruikt, zoals in tweederangs kookboeken wordt voorgesteld en door sommige bakkers in praktijk gebracht. Het deeg bestaat uit 100% tarwebloem, 8% gist, 50% melk, 10% boter en wat zout.
  • Er wordt een soepel deeg gekneed dat 30 minuten met een vochtige doek erover moet rijzen. Het deeg wordt nogmaals goed gekneed en dun uitgerold (5 mm).
  • De palingmoten worden in plakjes deeg van 8 x 10 cm gerold, maar de uiteinden blijven open. De broodjes worden met de sluitnaad naar beneden op de bakplaat gezet en rijzen nog 30 minuten voordat ze worden gebakken: 15 minuten op 230°C.
  • De Palingbroodjes worden nog zo'n 45 minuten onder een jute zak gelegd of in een wollen deken om de paling in de eigen warmte gaar te smoren.
  • In Zeeland (Schouwen-Duiveland) worden door de bakkers van het deeg bolletjes van ca. 35 gram gemaakt. Nadat de bolletjes even gerezen zijn worden ze uitgerold tot ovale plakjes waar de paling ingevouwen wordt (de uiteinden zijn dan gesloten). Het vormen is dus vergelijkbaar met het Brabantse worstenbroodje, maar ook die worden in bepaalde streken met open uiteinden gemaakt.

naar boven


**********
Spreekwoord

Nederlands Bakkerijmuseum | Februari 2012

 

'Hij heeft het brood in de oven.'

Zijn vrouw is zwanger.

 

naar boven

 

**********